انواع مستند

توسط tolofilmblog در فیلم مستند 2 نظر

انواع مستند

 

چهره نگاری ( فیلم پرتره)

 مستند هایی درباره افراد بی نام و نشان و یا مشهور است. فیلم های چهره نگاری را گاهی فیلم های بیو گرافیک می نامند. جی رابی، تفاوت چهره نگاری با بیوگرافی را در سینمایی بودن آن دانسته است. در حالی که فیلم بیوگرافی به ادبیات نزدیک­تر است.  تولید فیلم چهره نگاری الگو های مختلفی دارد و به هیچوجه یک شیوه مستند سازی نیست. آن را به هریک از شیوه های  ذکر شده، می توان ساخت. چهره نگاری، جایی که به خصوصیات و عادت های رفتاری و کم وبیش ثابت افراد و نگرش آنها به زندگی می پردازد،  شخصیت پردازی است و به حیطه علم روانشناسی شخصیت نزدیک می شود.  به قول فرهاد ورهرام بسیاری از مستند های چهره نگاری “حالت استشهاد محلی را دارد”. یعنی  جستجویی در ویژگی ها و رفتارهای شخصیتی و بینا فردی نبوده اند. بطور عام، فیلم های چهره نگاری بخاطر ثبت خاطره، تجلیل از افراد و تبلیغ خط مشی و نگرش آنها ساخته می شود. نمونه هایی نیز وجود داشته که زندگی روزمره افرادی در حاشیه  جامعه را مورد شناسایی قرار داده آن را در بافت اجتماعی اش تحلیل می کند و از این جنبه  به نوعی تاریخ نگاری زمان حال و تاریخ خُرد است که با محدود کردن دامنه مشاهده ، به صورتی روایی، به توصیف تجربیات عامل اجتماعی در زندگی روز مره ودر مکان  خاص می پردازد. فیلم های بیوگرافی و محلی  یا شهر نگاری ها  را نباید با تاریخ خرد به عنوان تاریخ زندگی روزمره و” تأکید بر واحد های کوچک و نمایش اهمیت آنها در مبحث تاریخی” اشتباه گرفت.

اجرای نمایشی  مستندات ( داکیو دراما)

 مي توان گفت  مهمترين شاخصة داكيودراما به عنوان یک گونه جدید، به طور عملي اين است: مواد خام واقعي كه از طريق پژوهش بدست آمده، بطور مؤثر و نمايشي به اجرا در مي آيد و یا روایت می شوند. به عبارت دیگر این نوع فیلم عبارت از اجرای روایی و نمایشیِ مستندات است. موضوع پس از رخدادش ساخته می شود. بازسازی وقایع گذشته است.  ورنر هرتسوك در دنياي سينماي مستند ، از چهر هاي شناخته شدة داكيو درام است. معروفترين فيلمش مرد گريزلي است. كه بر اساس زندگي تيموتي تردول ساخته شد كه با خرس هاي گريز لي زندگي مي كرد. داكيو درام،  بيشتر به امور اجتماعي و سياسي مي‌پردازد و نمایشی شدۀ زندگی واقعی و یا وقایع تاریخی است.

در سال 1990 مستند نمايشي« چه كسي در بيرمنگام بمب‌گذاري كرد؟» به نمايش درآمد. اين فيلم دربارة 6 مردي بود كه در سال 1974 به بمب‌گذاري دردو می فروشی بير‌منگام متهم شده بودند فيلم توانست دربارة اتهام آنها، شك  بپراكند. نخست‌وزير انگليس مارگرت تاچر، اعلام كرد كه يك برنامة تلويزيوني، چيزي را تغيير نمي‌دهد. اما همانطور كه آلن رزنتال، نتيجه مي‌گيرد، تاچر اشتباه مي‌كند. زيرا فيلم به پژوهش مبتني بود و سرانجام به آزادي متهمان منجر شد. (رزنتال، نام كتاب خود را كه شامل مجموعه‌اي مقاله درباره مستند نمایشی است،« چرا داكيودراما؟ فكت فكيشن در فیلم و تلویزیون»، نام نهاده است.  داکیو دراما و فکت فیکشن در برابر داکیو فیکشن  است.

 گفتگوی واقعیت وخیال  

 نوعی خاص از فیلم های جدید سینمای ایران که روایت در آنها به صورت گفتگویی است بین خیال فیلمساز و واقعیت های جهان. فیلم پ مثل پلیکان پرویز کیمیاوی و مینور ماژور علیرضا رسولی نژاد،  فیلم های گفتگوی واقعیت وخیال هستند. همان است که اروپائیان آن را داکیو فیکشن می نامند. “برای تقویت بازنمایی واقعیت، آن را با بیان هنری در می آمیزند”. تلفیق سینمای مستند و داستانی است.

 دوربین مخفی های رئالیتی تی وی

 نوعی از مستند های تلویزیونی در رده رئالیتی تی وی ها  هستند. شخصیت داستانی(بازیگری که در قالب دزد یا جانی فرو رفته) و از وجود فیلمبرداری آگاه است در  موقعیت های کاملاً برنامه ریزی شده، در مقابل  مردمانی که از وجود دوربین ناآگاه هستند قرار می گیرد.  با دوربین مخفی از آن دو فیلم گرفته می شود. معمولاً در انتهای واقعه از مردم معذرت می خواهند و یا برای پخش  عکس العمل های آنان اجازه گرفته می شود.

 

مطالعه بیشتر: ساخت مستند صنعتی

انواع مستند

 داکیو سپ ( docusoap )

 اهميت اساسي اش، مربوط به حضور  آدم های جالب (کاراکترهایی) در مکان هایی روزمره و عادی است. این افراد در ظاهر همشهریان معمولي جامعه هستند و به فعاليت هاي روزمره مشغول اند. همچنين ” داکیو سپ ها”  مشترکاتی از جنبه محتوا و سبک دارند که عبارتند از: استفاده از کارگاه یا محل کار (جايي که کارکنان معمولاً با مردم در تعامل اند). قطعات روايي کوتاه و در هم تنيده، رابطه خودماني  و قابل شنيدن بين کارگردان و افراد مورد مطالعه (سوژه)، يک گفتار هميشگي ( که معمولاً يا به مشهودات اشاره مي کند و يا به خلق درامي مي پردازد که تصوير فاقد آن است).

و شامل مجموعه اي افراد یا شخصیت ها است که اغلب به صورت بالقوه ، قابليت تبديل آدمي معمولي به يک چهره سرشناس را دارند. وقتي براي نخستين بار ، برنامه های مستندی که داراي برچسب داکيوسپ بود. ظاهر شد، مفسران ادعا کردند که نشانه رفتن دوربين مستند به سوي مردمان ظاهراً عادي، بسيار  نشاط آور (حتي دموکراتيک) است. اما چندي به طول نيانجاميد که بسياري از همين مردم عادي( في المثل جرمي اسپيک در  مجموعۀ “فرودگاه ” و جين مک دانالد در” سفر دريايي ” چهره هايي سرشناسي شدند و اين وضعيت ، منتقدان این آثار را بدبين ساخت.

اول شخص یا شخصی       

مستند اول شخص یا شخصی، ثبت تجربه شخصی در ویدیو های خانگی و یا فیلم مستند است. در این  کار، فیلمساز به عنوان سوژه مورد مطالعه خود است. گفتار بر عهده صدای فیلمساز است و می تواند به صورت تک گویی درونی در آید. مایکل رینوو ، فیلم  زندگی نامه خود نوشت (اتوبیوگرافی) را مستند اول شخص می نامد.  خود نگاری در”سفر – فیلم” ها نوع دیگری از  فیلم های اول شخص اند. که فیلمساز سرگذشت خود را ثبت و روایت می کند و با صدای خود آن را توضیح می دهد. فیلم های راس مک الوی(Ross Mc Elwee) به نحوی اول شخص و زندگینامه ای هستند.

 فیلم های خود بیانگر نوعی از این رده بندی است.

انواع مستند

انواع مستند

علمی و آموزشی  

 فیلم های علمی از طریق تمرکز علمی روی موضوعات و تبدیل دستاورد های علمی به مستند یا روایت مستند، شناخته می شوند. برخی  منتقدان، فیلم مردمنگاری را هم اثری علمی می شناسند که مستلزم پژوهش روشمند است. در این آثار پژوهش بر نظریه شخصی مستند ساز می چربد. چنین فیلمی برای  مخاطبِ هدف  ساخته می شود . برخی فیلم های حیات وحش ، آثار علمی محسوب می شوند که  تولیدشان بر مبنای  یافته های عالمان است. به عبارت دیگر پژوهش در راز ها و دستاورد های علمی به مستند نامه و تصویر تبدیل شده است. این نوع فیلم  به پرسش هایی مثل کوانتوم چیست؟ به شیوه ای هنری پاسخ می گوید. هر نوع تفسیری  حاصل پژوهش علمی است. زیبایی شناسی فیلم علمی، بکارگیری ابزار و  دوربین های مناسب هر علم را توصیه می کند. تاریخ علم و چهره پردازی عالمان نیز از زیر مجموعه های مستند علمی است.

شبه مستند ها   

 فیلم هایی که بسیاری از اجزاء خود را از حوادث  و موقعیت های واقعی اخذ کرده  باشد تا داستانی تخیلی را بیان کند. ( به نقل از وبستر) گاهی   اجرای یک فیلم داستانی ، به شیوه مستند صورت می گیرد و فیلم داستانی به مستند تشبّه می جوید.

  مستند نمایی یا  دروغی سازی   pseudo documentary  –  mockumentary film

 مستند نمایی  فیلمی است که به مدد بازیگر ، صحنه آرایی و داستان با اتکاء به فرم و سبک فیلم مستند و کاربرد دوربین مستند، از حوادثی دروغین و ساختگی برخوردار است و در هر لحظه ادعا می کند که واقعی است. “ماکیو منتری” ها هم دروغین اند ولی طنز آمیز هستند. ( ویکی پدیا) و گاهی  مستند ها را نقیضه پردازی می کنند.

فیلم مردم نگاری  

 بین مردم نگاری و انسان شناسی از جنبه نوع پژوهش و نه از جنبه ارزشی، تفاوت وجود دارد. مردمنگاری عبارتست از  پژوهش دراز مدت، به مدد مشاهده مشارکتی، ژرفا نگر ، کل گرایانه ، در میدان تحقیق  برای توصیف زندگی های فرهنگی/ اجتماعی وروزمره ، در  دور دست و بیرون از وجود خودمان به عنوان پژوهشگر. در حالی که انسان شناسی درکی مقایسه ای  و انتقادی  از زندگی ووجود  انسان درجهان است.  این که جوامع انسانی چگونه عمل می کنند. انسان شناس ،گاهی می کوشد یافته های خود را تعمیم ببخشد که البته  غرض از چنین تعمیمی دست یابی به طبقه بندی ای ماشینی  نیست.

 در سینمای مستند ، ما با مردمنگاری یا انسان شناسی های فرهنگی / اجتماعی و ( به جای صندلی نشینی) به کار در میدان تحقیق، سروکار داریم. این که برخی در ایران علاقه دارند که فیلم مردمنگاری را  چیزی جدا از فیلم  مردم شناسی،  تعریف کنند و   قائل به دو نوع فیلم  ( مردم نگاری و مردمشناسی) هستند،با عنایت بر همین تعریف کلی است.  

 اما مردمنگاری ها، با اهداف ویژه ساخته می شوند مثلاً  مردمنگاری کاربردی به تغییرات در محیط  اجتماعی و نتایج آن برای مردمان ساکن در مناطق فرهنگی علاقمند است. از سوی دیگر پروژه های انسان شناختی  با رویکردهای متفاوت اجرا می شوند. برای مثال رویکرد کلیفورد گیرتس، رویکرد  تحلیل  نماد است. زیرا او معتقد است  هر یک ازما زیر پرچم نمادهایی زندگی می کنیم.

 

فرصتی برای مطالعه:  دانلود انواع فیلمنامه

انواع مستند

پژوهش  انسان شناسی فرهنگی، فقط مختص ایلات و عشایر نیست بلکه به صورتی روش مند در مدرسه ، دانشگاه، محله و بازار، میادین ورزشی و  درون خانواده نیز اجرا شده است.  نمونه اش  پژوهش کریستیان برومبرژه انسان شناس فرانسوی (که مدت ها مقیم ایران بود) از مسابقات فوتبال در شهر آورد های ایتالیاست. در ثبت فرهنگ های کار مثل قالی بافی، گاهی این فیلم ها را” فرایندی” می نامند. البته فیلم هایی هم وجود دارد که “اتنوفیکشن” نامیده می شود. ژان روش مبدع این نوع فیلم بود که موافقان بسیار والبته مخالفانی هم دارد. یعنی مردمان بومی نقش افرادی داستانی (که البته واقعیت خارجی دارند) را بازی می کنند.  پژوهش های مردمنگاری به دودسته  رویکرد از درون (امیک) و از بیرون (اتیک) تقسیم می شود. رویکرد از درون به معنای پژوهش از دید بومی ونزدیک به درک او از زندگی و فرهنگ خویش است. رویکرد از بیرون، نگاه و درک  و احساسی است که مردمنگار در مشاهده زندگی فرهنگی،  بدست می آورد. در مردم نگاری ها رهیافت روش شناسی غالب، ترکیبی از این دو رویکرد ، یعنی اتیک و امیک است این که فیلم مردمنگاری ،  یک مردم نگاریِ فیلمیک هست یا نه هم البته مورد بحث است.

برخی نظریه پردازان، تکنیک هایی  از جمله کل گرایی(holism) و بافتی سازی (contextualization) را برای فیلم مردمنگاری الزامی دانسته اند.

در پایان باز تاکید میکنیم که مستندسازی همانطور که از اسم و کنش مورد انتظار آن برمی­آید بر اساس رویداد شکل می­گیرد و هیچگاه نمی­توان پرونده­ی شیوه های مستند سازی را ببندیم و به قول استادی، هر فیلم مستندی که تولید می­شود یک گونه و سبک به دنیای مستند اضافه می­شود.