اصول مستند سازی

توسط tolofilmblog در فیلم مستند بدون دیدگاه

اصول مستند سازی (بخش اول)

فیلم مستند چیست ؟

من توی این مقاله هرگز نمی خواهم به تاریخ سینمای مستند و مسائل هنری بپردازم چون فکر می کنم توی این زمینه کتاب هایی هر چند اندک بوسیله اساتید فن نوشته شده است.

توی این بخش با زبان ساده میخواهم بگم همه فیلمها مستند هستند ( به غیر از فیلمهایی که با استفاده از رایانه و جلوه های ویژه ساخته میشوند ) چون همشون واقعیاتی رو که جلو دوربین اتفاق میفته رو ضبط می کنند .

اما به نظر من فرقی که فیلم مستند ( یا اون چیزی که ما به عنوان فیلم مستند میشناسیم ) با انواع داستانی میکنه اینه که توی فیلمهای داستانی شخصیت – حوادث – مکانها بازسازی میشن که داستان رو به پیش ببرن ولی توی مستند سوژه است که بیننده رو تا آخر با خودش همراه میکنه و شما به عنوان یک فیلمساز یا کارگردان به سوژه تون نمیگین این کار رو بکن یا این کارونکن یا اینو بگو یا …  بلکه اگه دخل و تصرفی هم میکنین در جهت زیباتر شدن قاب تصویرتون یا برای بیان بهتر واقعیاته مثلا اگر یه مستند خبری میسازین و به سوژه تون میگین جلوی یک کتابخانه بشینه در واقع می خواهین به بیننده تون یک جورایی کارشناس بودن طرف رو نشان بدین و دخل و تصرفتون در همین حده . این گفته من نباید باعث بشه که شما در حد یک فیلم بردار ساده مقامتون نزول کنه و فقط اون چیزی رو که جلو دوربینتون اتفاق میافته ثبت کنین و بس بلکه چه در مرحله ضبط و چه در مرحله مونتاژ شما میتوانین اون چیزی رو که بدردتون می خوره و در قالب کلی فیلمتون جا می گیره رو استفاده کنین و مصاحبه ها تونو توی اون جهت هدایت کنین تا اون کلی که به اون فیلم شما می گیم گویایی و زیبایی لازم رو داشته باشه .

کلمه مستند اولین بار بوسیله جان گریرسون برای توصیف فیلم موآنا ساخته رابرت فلاهرتی بکار برده شد . گریرسون شاید یکی از بزرگترین نظریه پردازها و موثرترین افرادی باشه که توی توسعه فیلمهای مستند نقش داشته . شاید نظر پیر لورنتز هم جالب باشه که فیلم مستند رو فیلمی حقیقی که قصه گو هم هست میدونه .

یا این دیدگاه فیلم مستند به انواع مختلفی تقسیم میشه مثل:

  • مستند خبری
  • مستند علمی
  • مستند حیات وحش
  • مستند قوم نگاری
  • مستند تاریخ نگاری
  • مستند اجتماعی
  • مستند تبلیغی
  • مستند شاعرانه
  • مستند حقیقت
  • مستند معترض
  • و ….

برای ساخت فیلم مستند به چه چیزهایی نیاز داریم ؟

شما از لحظه ای که دوربین رو برای ثبت تصاویر در دست می گیرید در واقع به نوعی وارد دنیای اعجاب انگیز سینما میشوید حال اگر حرفی برای گفتن داشته باشید و شیوه ای برای بیان حرفهاتون پیدا کنین اونوقته که میتونین عمر هنریتونو توی این عرصه بیشتر کنین و بیننده های پرو پا قرصی هم برای خودتون پیدا کنین . بنابراین اولین چیزی که لازم دارین یک دوربینه .

 

چه طور یک دروبین مناسب انتخاب کنیم ؟

اصول مستند سازی
اصول مستند سازی

نکته ای که باید بدونین اینکه که حتما حتما لازم نیست که برای شروع فیلمسازیتون دوربین داشته باشین چه برسه به دوربینهای گران قیمت . چون اولا موسساتی هستند که دوربینهای حرفه ای رو با قیمت مناسب اجازه میدهند و ثانیا یک کمی دوروبرتونو نگاه کنین می بینین توی دوستان و اقوامتون حتما کسی هست که یک دوربین هندیکم یا دیجیتال داشته باشه که گوشه خونش داره خاک میخوره پس راهشو پیدا کنین که بتونین ازش قرض کنین و کارتون انجام بدین . یک نکته رو اصلا اصلا فراموش نکنین که اگه دوربینتونو از یکی از دوحالت بالا تهیه کردین در نگهداریش نهایت دقت رو بکنین که دفعه دیگه هم کارتون لنگ بود حداقل اعتبار رو داشته باشین .

 

مطلب ویژه:  ساخت فیلم صنعتی

 

چگونه دوربینی مناسب بخریم ؟

من و امثال من که توی زمان یکه تازی دوربین های سوپر هشت عاشق سینما شدیم هنوزم که هنوزه با وجود دوربینهای با کیفیت بسیار بالای فول اچ دی یا 4ک بازم دلمون میخواد فیلمهامون همون رنگ و آب فیلم های ریورسال و نگاتیو سوپر 8 و 16 میلیمتری رو داشته باشه ولی …… خب بگذریم . امروزه توی بازار دوربینهای دیجیتال طیف بسیار وسیعی از دوربین ها برای انتخاب وجود دارد که هرگز نمیشود مارک و مدل خاصی رو برای خرید پیشنهاد داد . ولی میشود امکاناتی رو که شما به عنوان یک فیلمساز لازم دارید رو برشمرد و اون وقته که شما می توانید با سنجیدن توان اقتصادیتون نزدیکترین دوربین رو نسبت به خواسته هاتون انتخاب کنین .

ترکیب بندی :

حتما تا حالا بارها و بارها به کلمه کمپوزیسیون یا ترکیب بندی برخورد کرده اید . ترکیب بندی در واقع چیدمان عناصر مختلف در قاب مستطیل شکل ویزور دوربینه مثل اینکه شما یک عکس طبیعت رو نگاه میکنین نحوه قرار گرفتن درختها ، کوه ها و … . چیدمان عکس رو تعیین میکنه حالا اگه عکاس جاشو تغییر میداد به یک چیدمان دیگه ای دست پیدا می کرد به این چیدمان تریکب بندی میگن . فیلم در وقع سلسله ای از عکس های پشت سرهمه بنابر این شما باید مثل یک عکاس فکر کنین و بعد پلانتونو ترکیب بندی کنین فقط فرقی که داره اینه که شما میتونین به راحتی دوربینتونو حرکت بدین و توی حرکت هم چه به اطراف و چه به طرف موضوع باید مساله ترکیب بندی رو همش مورد توجه داشته باشین .

اگر یک مستطیل قاب تصویرتون باشه و اون رو در طول و عرض به سه قسمت تقسیم کنین جاهایی که خطها با هم تلاقی میکنن و با دایره نشون داده شدن در واقع بیشترین قدرت رو برای قراردادن موضوعات مهم دارند یعنی به عنوان مثال یک قانون مهم در ترکیب بندی وجود داره چشم باید در یک سوم بالایی تصویر باشه یعنی چه توی نمای بسته و چه توی نمای باز باید این قانون رو رعایت کنین حالا اگر چشم در یک سوم بالایی تصویر قاب بندی کردین اگر فرد مورد نظر به شکل سه رخ نسبت به دوربین بایسته و یکی از چشمها رو روی یکی از محل های تلاقی خطوط عمودی و قرار بدین ببینین چه کادر قوی و زیبایی خواهین داشت .

در اینجا نیازی نیست بیشتر از این قوانین ترکیب بندی صحبت کنم چون فکر می کنم این قوانین نو آموزها رو محدود میکنه بنابر این هر جور که خواستین سوژه تونو کادر بندی کنین و این رو بدونین قوانین برای این وضع میشن که شکسته بشن . بنابر این مخصوصا توی هنر خودتونو محدود به اینجور چیزها نکنین و برای اینکه اطلاعاتتون زیاد بشه تا میتونین عکس و نقاشی ببینین و تا میتونین فیلم های مستند تاکید میکنم فیلمهای مستند خوب ببینین تا تفاوت کادر بندیهای تاثیر گذار و معمولی رو بفهمین .

موقع تصویربرداری طول نماها رو تعیین کنید . طول مدت یک صحنه مساله ای مهم در موقع تصویربرداری به شمار میره .

مثلا یک لانگ شات یا تمام نما که توی اون عده زیادی باید نشون داده بشن نیاز به نمایش طولانیتری داره تا یک نمای درشت که توی اون چای خوردن یک نفر رو میبینیم .

از قبل دونستن مدت نماهایی که در فیلم هایی ازشون استفاده میشه سبب صرفه جویی توی فیلم گرفته شده وزمان تلف شده میشه .

خستگی حاصل از تماشای یک فیلم ناشی از همشکل بودنهاست . یعنی صحنه ها اونقدر طولانی میشود که خستگی و ملال به وجود می آورند .

 

اصول مستند سازی
اصول مستند سازی

صحنه ها باید چه طولی داشته باشند ؟

میشود که حساب کرد که یک نمای درشت مثلا 2 تا 5 ثانیه برایش کافیه ویک نمای لانگ شات یا تمام نما 10 تا 12 ثانیه وقت می خواهد که دیده بشه  . نباید زیاد فیلم گرفت . اطراف یک موضوع گشتن و نماهای کوتاه و متعدد رفتن بهتره تا برداشتن یک نمای طولانی از یک زاویه که بیننده را کسل می کنه و اطلاعات جدیدی به اون نمیده . البته این قاعده رو در مورد صحنه های میرا یا اتفاقاتی که یکبار ممکنه جلوی دوربین شما بیافته نباید به کار برد مثلا از حمله یک جغد خاکستری به یک موش صحرایی دارین فیلمبرداری میکنین و لحضه ایکه جغد شیرجه میزه شما ثانیه 12 هستین و بگین اوه پلان طولانی شد کات بدم .

نه اصلا این کار رو نکنین بلکه چون چنین صحنه های اولا میرا هستن و تکرارشون توی فیلم های مستند امکان پذیر نیست شما باید تا پایان این اتفاق فیلم بگیرین ثانیا چون چنین صحنه هایی ریتم تند درونی دارن بیننده رو اصلا خسته نمی کند پس به راحتی و با آسودگی خاطر به فیلمبرداری ادامه بدهید .

 

تصویربرداری پلان های تکراری 

در تولید فیلم شما به پلان های عمومی تکراری زیادی احتیاج پیدا میکنین مثلا نماهای عمومی خیابونها ، پل ها ، جاده ها ، دریا و….

برای غنی تر کردن فیلمتون میتونین توی زمانهایی که پروژه ای در دست ندارین پلان های زیبایی رو برای فیلمهاتون بگیرین . بخشی از این پلان ها که ممکنه بعدا به دردتون بخوره شامل :

تصویربرداری از ساختمون ها : از مسجد ها – کلیساها – پل ها بویژه ساختمون هایی که جنبه تاریخی دارن یا ساختمونهایی که ارتفاع زیادی دارن میشه پلان های خوبی گرفت .

 1 – از ساختمون قدری دور بشین

2 – زاویه مناسب مخصوصا از کنج یا یک زاویه ساختمان

3 – با بازترین حالت عدسی و بسته ترین دیافراگم فیلمبرداری کنین .

موارد ذکر شده برای اونه که پلان دارای عمق ولی چنانچه از یک قسمت مثلا از گنبدها – ناقوس کلیساها تصویربرداری میکنید احتیاج به عمق برای پلان نحواهید داشت . در مواقعی که از ریزه کاری کاشی ها – نقاشی و کنده کاری تصویربرداری می کنید اجبارا باید به محل نزدیک بشین تا تصویرتون زیباتر بشه .

وقتی از محل فاصله میگیرین سعی کنین نمای ساختمون و در یک سوم سمت چپ یا راست تصویر قرار بگیره . اینگار به تصویر جلوه و زیبایی خاصی میده . برای تصویربرداری ار کاشیها و نقاشیها روی اون اونها زوم کنین . توجه کین که حتما پلانها رو با اسفتاده از سه پایه بگیرین .

 

تصویربرداری از بچه ها 

اصول مستند سازی
اصول مستند سازی

اصولا بچه ها همیشه در حال جنب و جوش و حرکت هستند . هیچوقت نمیشه اونها را در مدت زمانی که برای گرفتن یک پلان جالب لازمه در یک حالت مشاهده کرد و آن قدر هم تیز هوشن که به محض دیدن دوربین فورا از حالت طبیعی بچه گانه خارج میشوند و تقریبا خود را آماده فیلم گرفتن می کنند . برای فیلم گرفتن از بچه ها باید خیلی محتاط و صبور بود . بگذارید آن ها در حالت و یا بازی که دوست دارند و یا کاری که مایلن انجام بدن باشند . اجازه یا فرصت به آن ها ندهین که پز مخصوصی به خودشون بگیرند . بهترین عملی که میشه انجام داد اینه که دوربین رو تقریبا قبل از انیکه به بچه ها نزیک بشین آماده کنین اگر توی محیط باز تصویربرداری می کنین دوربین را روی سه پایه محکم کنین در محلی که بچه ها متوجه نشوند و آن قدر صبر کنین تا بچه ها سرگرم کار خود بشوند آن وقت پشت دوربین قرار بگیرین و تصویربرداری کنین . حالات و حرکات کودکانه دارای نشاط و شادابی ویژه ای است اگر بتوانید آن را در عکس ثبت کنید اطمینان داشته باشید زمان را برای کودک خود متوقف کرده اید هر چه لباس کودک معمولی باشد تصویربرداری جلوه بهتری داره .

این مقاله ادامه دارد…

ادامه در بخش دوم